آلودگی هوا و اثرات آن

آلودگی هوا و اثرات آن

آلودگی هوا و اثرات آنrnrnآلودگی هوا و اثرات آن
مقدمه
rnrnاز زمان برپایی آتش، آلودگی هوا با انسان بوده است ولی درrnدوران‌های مختلف به جنبه های متفاوتی از آلودگی اهمیت داده شده است. در مقیاس کوچکrnآلودگی‌های محلی که اثراتی از مزاحمت‌های ساده تا بیماری‌های خطرناک و دیرعلاج راrnباعث می‌شوند مورد توجه می‌باشند و در حد جهانی مسائلی مثل تخریب لایه اوزن، باران‌هایrnاسیدی و گرمایش زمین مورد توجه و بحث است. منشاء آلودگی‌های هوا در اوایل انقلابrnصنعتی عمدتا صنایع و سوخت زغال سنگ بوده است و در قرن بیستم و بیست و یکم مسئولیتrnآلودگی هوا در شهرها با حمل و نقل درون شهری می‌باشد. سوخت‌های فسیلی در حمل و نقلrnصنعت از یک طرف و فرآیندهای صنعتی با مصرف مواد خام و محصولات تولیدی از طرف دیگرrnاز عوامل عمده آلودگی‌های دست ساز می‌باشند. در این گفتار مختصری از تاریخچه حوادثrnمهم آلودگی هوا، طبقه بندی، اثرات و استاندارد‌های آلاینده های مهم هوا مورد بحثrnقرار خواهند گرفت.
rnrnتاریخچه و حوادث تاریخی آلودگی هوا
rnrnدر قرن 61 میلادی فیلسوف رومی به نام سِنِکا (Seneca) در گزارشی از وضعیت رم می‌گوید :rn"وقتی من از هوای سنگین رم و بوهای بد دودکش‌ها که می‌چرخیدند و بخاراتrnبیماری زا و دوده را به هوا می‌ریختند خارج شدم احساس تغییر در حالت خودrnنمودم" (1) وقتی که آلودگی هوا در کاخ تاتبری (Tutbury Castle) در ناکینگ‌هام برای الینور همسر هِنریrnدوّم غیرقابل تحمّل بود، تغییر مکان داد. 160 سال بعد سوخت زغال سنگ در لندن ممنوعrnشد بطوری که در سال 1300 میلادی ادوارد اوّل فرمانی صادر کرد که در آن گفته شدهrnاست : "تمام کسانی که صدای مرا می‌شنوند آگاه باشند که اگر به علت سوزاندنrnزغال مقصر شناخته شوند سر خود را از دست خواهند داد" در سال 1661 جانrnاِوِّلین (John Evelyn) در بروشوری باrnعنوان فومی فوجیوم (Famifugium) که در سالrn1772 منتشر شد راه حل‌هایی را برای کاهش آلودگی‌های هوا پیشنهاد کرد که بسیاری ازrnآن‌ها هنوز کاربرد دارند (2). مسائل و مشکلات آلودگی در دوران‌های انقلاب صنعتی، شروع قرنrnبیستم تا 1925 و از 1925 به بعد متفاوت بوده است.
rnrnدر دوره بعد از 1925 جهان شاهدrnچند حادثه مهم آلودگی هوا بوده است که جهت مثال و برای بیشتر روشن شدن موضوع بهrnنمونه هایی از آن اشاره می‌شود.
rnrn1) حادثه درّهrnمیوز بلژیک
rnrnدر روز اول دسامبر 1930 به علّت وجود وارونگی هوا و تراکمrnآلاینده های خروجی از صنایع، اسید سولفوریک، شیشه سازی و تهیه روی، 60 نفر انسان وrnتعداد زیادی گاو و گوسفند تلف شدند. البته حالت وارونگی حدود 5 روز طول کشیده وrnبیشتر مرگ و میرها در روزهای چهارم و پنجم دسامبر گزارش شده است. غلظت  SO2 هوا طی روز‌های فوق، تا 38 قسمت درrnمیلیون بوده است.
rnrn2) دونوراrnپنسیلوانیا ـ آمریکا
rnrnاز 31 اکتبر 1948 حالت پایدار برفراز شهر دونورا مستقر گردید وrnتراکم آلاینده ها که عمدتا از صنایع فولاد ناشی می‌شوند باعث بیماری 6000 نفر ازrnجمعیت 12 هزار نفری شهر شد که تعدادی هم بستری شدند. مرگ و میر‌ها در این حادثهrnمشخص نشده است.
rnrn3) لندن
rnrnمه ـ دود (اسماگ) 5 تا 9 دسامبر 1952 لندن از معروفترین حوادثrnناگوار آلودگی هوا است که طی آن روز‌ها حدود 4000 نفر اضافه مرگ و میر به علّتrnآلودگی هوا گزارش شده است. در این حادثه نیز که تراکم ذرات و انیدرید سولفورو بهrnعلت پدیده وارونگی هوا افزایش یافته بود، مسئول مرگ و میرها شناخته شده است. درrnکلیه موارد فوق و سایر حوادث مشابه بیشتر قربانیان افراد مُسن، بیماران ریوی وrnاطفال خردسال بوده اند. شرح بیشتر در مورد این حوادث را می‌توانید در اکثر کتاب‌هایrnآلودگی هوا، ازجمله کتاب آلودگی هوا، ترجمه دکتر غیاث الدین، انتشارات دانشگاهrnتهران مطالعه فرمایید.
rnrnاین حوادث و حوادث مشابه در نیویورک، لوس آنجلس، پوزاریکایrnمکزیک و غیره منجر به وضع قوانین، مقررات و استاندارد‌هایی شد که از آن زمان تا بهrnحال چندین بار تجدید نظر شده است و در پایان این مبحث استانداردهای منتشره در سالrn1998 سازمان جهانی بهداشت درج خواهد شد.
rnrnسابقه قانون‌گذاری در ایران از سه دهه تجاوز نمی‌کند. ولیrnآخرین قانون در سال 1374 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید که آیین نامه اجرایی آنrnپس از 5 سال در شهریور 1379 به تصویب هیئت وزیران رسید و ابلاغ گردید.
rnrnطبقه بندی آلاینده های هوا
rnrnآلاینده های هوا را به چند طریق تقسیم کرده اند که از آن جملهrnمی‌توان به تقسیم از نظر منشاء آلودگی که اوّلیه و ثانویه می‌باشد و تقسیم از نظرrnاثرات فیزیولوژیکی نام برد.
rnrnاز نظر منشاء
rnrnآلاینده های اوّلیه آنهایی هستند که به همان شکل و ترکیبی که از منبع تولید خارجrnشده اند در هوا وجود دارند و آلاینده های ثانویه معمولا از ترکیب آلایندهrnهای اوّلیه تحت تاثیر اشعه خورشید تولید می‌شوند. اوّلیه مانند SO2 ، CO ،  HC  و ثانویه مثل اسماگ فوتوشیمیایی،rnاوزن و قسمت عمده NO2 .
rnrnاز نظر اثراتrnفیزیولوژیکی
rnrnبه 5 گروه عمده تقسیم می‌شوند که عبارتند از :
rnrn1) خفه کننده ها شامل خفه کننده های ساده مانند CO2، متان و سایر گاز‌های خنثی که با رقیقrnکردن اکسیژن محیط (محیط‌‌های بسته) باعث خفگی می‌شوند و خفه کننده های ترکیبی کهrnبه علت ترکیب با آنزیم‌ها و ارگان‌های بدن ایجاد خفگی می‌کنند مانندCO
rnrn2) تحریک کننده ها شامل تحریک کننده های مجاری فوقانی تنفسی (SO2) و مجاری تحتانی تنفسی (NO2) می‌شوند
rnrn3) سموم سیستمیک که با حمله به ارگان‌ها باعث بیماری عضوی ازrnبدن می‌گردند مثل ترکیبات جیوه، سرب، هیدروکربن‌های آروماتیک
rnrn4) ترکیبات مخدّر و بیهوش کننده که روی اعصاب اثر می‌گذارندrnمثل هیدروکربن‌های الیفاتیک کلره
rnrn5) مواد سرطان‌زا ـ بنزاپیرن، بنزن، هیدروکربن‌های عطری چندrnهسته ای.
rnrnمنابع آلودگیrnهوا
rnrnمنابع انتشار آلاینده های هوا را به دو گروه ثابت و متحرّکrnتقسیم کرده اند. گروه ثابت همانطور که از اسم آن‌ها پیداست شامل صنایع،rnنیروگاه ها و مراکز تجاری و مسکونی می‌شود و منابع متحرّک انواع وسایلrnنقلیه از موتور سیکلت تا هواپیما و کشتی را شامل می‌گردد.
rnrnآلودگی هوا در صنایع هم به علّت مصرف سوخت است و هم نوعrnفرآیند، در حالیکه در منابع متحرّک عمدتا حاصل احتراق سوخت بوده و به صورت گاز‌هایrnآلاینده و یا ذرات، وارد هوا می‌شود. مقدار آلودگی تولید شده از منبع را با وزنrnآلودگی به واحد وزن مواد خام مصرفی یا محصول تولیدی بیان می‌کنند و به آن ضریبrnانتشار می‌گویند.
rnrnضریب انتشار برای آلاینده های مهم بعضی منابع بدون وسیله کنترلrnبه شرح جدول‌های شماره 1 و 2 می‌باشد.
rnrnجدول 1 ـ rnضریب انتشار مواد نفتی بر حسب کیلوگرم آلودگی برای 1000 لیتر سوخت
rnrn 
rnrnrnrnrn rn rn VOC
rn rn rn NOx
rn rn rn Co
rn rn rn So3
rn rn rn So2
rn rn rn ذرات
rn rn rn دیگ بخار
rn rn rn rn rn 09/.
rn rn rn 8
rn rn rn 6/.
rn rn rn S 43/.
rn rn rn   S19
rn rn rn 255/1
rn rn rn سوخت مازوت برای نیروگاه ها  
rn rn rn rn rn 034/.
rn rn rn 6/6
rn rn rn 6/.
rn rn rn S 24/.
rn rn rn   S19
rn rn rn 255/1
rn rn rn مازوت صنعتی      
rn rn rn rn rn 024/0
rn rn rn 4/2
rn rn rn 6/0
rn rn rn S 24/.
rn rn rn   S17
rn rn rn 24/0
rn rn rn گازوئیل صنعتی    
rn rn rn rn rn 14/.
rn rn rn 6/6
rn rn rn 6/.
rn rn rn S 24/.
rn rn rn   S19
rn rn rn 255/1
rn rn rn مازوت تجاری     
rn rn rn rn rn 04/.
rn rn rn 4/2
rn rn rn 6/.
rn rn rn S 24/.
rn rn rn   S17
rn rn rn 24/0
rn rn rn گازوئیل تجاری    
rn rn rn rn rn 085/.
rn rn rn 2/2
rn rn rn 6/.
rn rn rn S 24/.
rn rn rn S    17
rn rn rn 3/0
rn rn rn نفت و گاز خانگی   
rn rn rnrnrn

در تاریخ : 2014-04-16 06:04:57