راهبرد بهداشت محیط در کنترل بیماری‌ها

راهبرد بهداشت محیط در کنترل بیماری‌ها
0 votes, 0.00 avg. rating (0% score)
راهبرد بهداشت محیط در کنترل بیماری‌ها Reviewed by Admin on Apr 16Rating:

راهبرد بهداشت محیط در کنترل بیماری‌ها

راهبرد بهداشت محیط در کنترل بیماری‌هاrnrnراهبرد بهداشت محیط درrnکنترل بیماری‌ها
rnrnهمچنانکه اشارهrnشد، بسیاری از بیماری‌های واگیردار و نیز برخی از بیماری‌های غیر واگیر می‌توانندrnاز طریق محیط به انسان منتقل شوند. در فرایند ابتلای انسان به بیماری‌هایی که محیطrnدر آنها نقش دارد، می‌توان سه رکن اساسی “منبع” ، “نحوه انتقال” و “حساسیتrnفرد” را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. این سه رکن به صورت یک ساختار زنجیره ایrnدر اشاعه بیماری‌ها و عوارض زیست محیطی دخیل هستند. گرچه کنترل و حذف یک بیماری باrnمنشاء، محیطی با حذف هر یک از این ارکان ممکن است، ولی راهبرد اساسی بهداشت محیطrnایجاد موانع متعدد در هر یک از این ارکان است. این ایده به فلسفه ایجاد “موانعrnچندگانه” در سازگان یک بیماری موسوم است. این موانع چندگانه سرانجام شیوهrnمطمئن و موثری در مهار و پیشگیری بیماری‌های منتقله از محیط در اختیار خواهدrnگذاشت. در کنترل یک بیماری منتقله از محیط می‌توان به طور نظری راهکارهای مختلفیrnجهت مهار و حذف بیماری طراحی کرد. دیدگاه راهبردی بهداشت محیط در کنترل بیماری‌ها،rn‌ایجاد و گسترش موانع متعدد در مسیر یک بیماری است در برقراری این موانع چندگانهrnهمواره ملاحظات اقتصادی و هزینه – اثربخشی مهمترین عوامل خواهند بود. ذیلا به شرحrnو بسط معیارهای سه رکن مذکور که نهایتا هدف کنترل و پیشگیری از بیماری‌های منتقلهrnتوسط محیط را دنبال می‌کنند، خواهیم پرداخت.
rnrnکنترل منبع ( کنترل عامل بیماری)
rnrnیکی از راه هایrnموثر کنترل بیماری‌های منتقله توسط محیط، مبارزه با عامل اصلی بیماری به شمار می‌رود.rnشاید در مورد  بیماری‌های میکروبی این تفکر بسیار موثر باشد، ولی در مواجههrnبا عوامل شیمیایی بیماری‌زا در دراز مدت که در بسیاری از موارد حذف کامل آنها درrnمحیط امکان پذیر نباشد، این کار عملا میسر نیست. به طور مثال می‌توان تماس درازrnمدت با برخی از عوامل سرطان‌زا، جهش‌زا و مخرب موجود در آب، هوا و مواد غذایی راrnذکر کرد. وجود غلظت‌های اندک برخی از مواد شیمیایی در کلیه عناصر محیط امروزه بهrnدلیل تولید و کاربرد گسترده مواد شیمیایی در زندگی بشر اجتناب ناپذیر به شمار می‌روند.rnبه هر صورت در برخی از شرایط کنترل منبع بیماری و از بین بردن کامل عامل یا عواملrnبیماری کاری عملی و میسر نیست. معیارهایی که در راهکار کنترل منبع بیماری می‌توانrnدر نظر داشت، عبارتند از:
rnrn·       rnتغییر و جایگزینی مواد خام یا فرایندهای صنعتی جهت کاهش هرچه بیشتر ترکیبات مضر.rnبه عنوان مثال استفاده از سوخت‌های محتوی گوگرد کمتر یا جایگزینی گاز طبیعی، حذفrnتولید مواد شیمیایی نظیر پلی کلرینیتد بی فنیل، جلوگیری از دفع و انتشار آلایندهrnها در محیط از طریق کاربری دستگاه های کنترل و حذف آلاینده ها، کاهش تخلیه آلایندهrnهای سمّی به محیط به مقادیر قابل قبول
rnrn·       rnانتخاب پاکترین منبع آب آشامیدنی موجود به گونه ای که تا حد امکان عاری از عواملrnبیولوژیکی و مواد شیمیایی معدنی و آلی و سمی باشد
rnrn·       rnتامین آب حاوی مقادیر مواد معدنی در حدّ بهینه مثلا فلوئورزَنی به آب و کنترل سختیrn
rnrn·       rnممنوع کردن صید ماهی و صدف خوراکی از آب‌های آلوده به عوامل بیماری زا، متیل جیوهrnو پلی کلرینیتد بی فنیل
rnrn·       rnقانونمند کردن فرایند تولید، فرآورش و عرضه مواد غذایی جهت حصول اطمینان از سالمrnبودن مواد غذایی ( نبود عوامل بیماری‌زا و مواد شیمیایی مضر) و حفظ شرایط کیفیrnمطلوب محصولات خوراکی.
rnrn·       rnتامین مسکن مناسب به گونه ای که امکان تماس با عوامل بیماری‌زا به حداقل کاهش یابد
rnrn·       rnتامین محیط کار سالم و ایمنی
rnrn·       rnتشویق استفاده مجدد و بازیافت و عدم تخلیه مواد زاید خطرناک در محیط
rnrn·       rnاز بین بردن ناقلین بیماری (بندپایان و سایر ناقلین بیماری نظیر جوندگان) در منبع.rn(این فعالیت به مدیریت آفات موسوم است)
rnrn·       rnجدا کردن بیمار از دیگران در دوره سرایت و درمان آن‌ها جهت حذف مخزن بیماری
rnrn·       rnآموزش جامعه اعم از مردم، واحدهای آلوده کننده، قانون گذاران و کارگزاران
rnrn·       rnبرگزینی و اِعمال استانداردهای مناسب
rnrn·       rnحمایت از برنامه های مهندسی بهداشت محیط و بهسازی، برنامه های پایش و نظارت قانونیrnدر سطوح محلی، ناحیه ای، منطقه ای و ملی
rnrn کنترل نحوه انتقالrnو سرایت بیماری‌های منتقله از محیط
rnrnدر بسیاری ازrnبیماری‌های منتقله از محیط به ویژه بیماری‌های عفونی، ناقلین و حاملین بیماری ازrnاهمیت شایانی در گسترش ناخوشی در جامعه برخوردار هستند. در مبارزه با ناقلین، هدفrnاصلی کنترل عامل بیماری نیست. دخالت در چرخه بیماری و ایجاد موانع در این مواضع بهrnنحو چشمگیر می‌تواند سبب کاهش موارد بیماری در جامعه شود.
rnrnاین روش پیشگیریrnو کنترل نیازمند اعمال مستمر معیارهای کنترل کننده است که سرانجام منجر به حذفrnتماس عامل بیماری‌زا و انسان می‌شوند. این معیارهای کنترل کننده عمدتا عبارتند ازrn:
rnrn 
rnrn·       rnجلوگیری از تحرّک ناقلین و افراد حامل بیماری
rnrn·       rnاطمینان از سالم بودن آب برای مقاصد آشامیدن، استحمام، شستشو و غیره
rnrn·       rnجدا کردن منبع بیماری ( آلودگی)   و پذیرندگان بالقوه آن تا حد امکان
rnrn·       rnاطمینان از اینکه تهیه، فرآورش و توزیع مواد غذایی هیچ گونه امکانی جهت گسترش وrnانتقال بیماری فراهم نخواهند کرد
rnrn·       rnکنترل آلودگی هوا، خاک، آب و همچنین مدیریت صحیح مواد زاید خطرناک، سوانح و حوادثrnو ترکیبات سرطان‌زا و مواد سمی
rnrn·       rnجلوگیری از دسترسی به منابع بیماری نظیر آب‌های آلوده جهت استحمام و شنا و مناطقیrnکه توسط ناقلین بیماری آلوده شده است.
rnrn·       rnبرگزینی و اجرای استانداردهای زیست محیطی در خصوص آب، هوا، خاک، سروصدا، کاربریrnاراضی و مسکن
rnrn·       rnآموزش مردم، واحدهای  آلوده کننده، قانون گذاران و رساناها در خصوص جنبه هایrnمختلف بیماری
rnrn·       rnحمایت از برنامه های مهندسی بهداشت محیط و بهسازی، برنامه های پایش و نظارت قانونیrnدر سطوح محلی، ناحیه ای، منطقه ای و ملی
rnrn·       rnتغییر عادات فردی نظیر استعمال دخانیات، سوء تغذیه، تنش‌های روحی و روانی، پرخوریrnو بی تحرّکی. ارتقای بهداشت فردی و شستشوی دست‌ها جهت پیشگیری از انتقال فرد بهrnفرد عوامل بیماری‌زا و ترکیبات سمی
rnrn   کنترلrnحساسیت افراد در معرض ابتلا به بیماری‌های منتقله از محیط
rnrnحتی اگر هیچrnاقدامی در خصوص کنترل عامل بیماری‌زا و نحوه سرایت آن صورت نگیرد، تغییر شرایط وrnعواملی که منجر به تغییر حساسیت افراد شود، می‌تواند به کلّی سیمای شیوع و گسترشrnیک بیماری را در جامعه دگرگون سازد. زیرا همه افراد از نظر استعداد ابتلا به یکrnبیماری در شرایط یکسان نیستند. بسیاری از عوامل نظیر سن، عادات تغذیه ای، کشیدنrnسیگار، شرایط و استانداردهای زیستی به ویژه مسکن می‌توانند شانس ابتلا را تغییرrnدهند. مستعدترین افراد در ابتلا به بیماری‌های منتقله توسط محیط را کودکان وrnسالخوردگان و افراد دارای بیماری‌های مزمن تنفسی و قلبی عروقی تشکیل می‌دهند. ازrnطرفی به دلیل وضعیت شغلی و حتی شرایط اجتماعی و اقتصادی برخی از افراد بطورrnسیستماتیک بیشتر در معرض عوامل بیماری‌زا قرار خواهند گرفت. در این بخش از زنجیرهrnکنترل بیماری، هدف بهداشت محیط تغییر و بهبود شرایط محیطی به گونه ای است که فردrnحداقل حساسیت در برابر بیماری را از خود نشان دهد.
rnrnبا اقداماتیrnمانند رعایت بهداشت فردی،‌ برقراری استانداردها، تامین شرایط مطلوب در مسکن، تامینrnآب آشامیدنی سالم، دفع و تصفیه فاضلاب‌ها و بسیاری از اقدامات دیگر، بهداشت محیطrnنه تنها می‌تواند به حذف عامل بیماری‌زا یا قطع زنجیره انتقال منجر شود، بلکهrnحساسیت فرد را نیز در برابر بیماری به طور چشمگیر کاهش خواهد داد.
rnrnاهمیت اقداماتrnبهداشت محیط از دیدگاه ارزش کنترل بیماری‌ها حتی از اقداماتی نظیر واکسیناسیون نیزrnبیشتر است. زیرا در واکسیناسیون، هدف کاهش حساسیت و یا افزایش مقاومت فرد به یک یاrnچند عامل بیماری است، با اینکه تجربیات حاکی از این واقعیت است که تامین مسکن باrnشرایط مطلوب، بهسازی محیط (آب، فاضلاب، مواد زاید و کنترل ناقلین)، و رعایت بهداشتrnفردی می‌تواند  منجر به مقاومت طولانی مدت و پایدار در برابر طیف وسیعی ازrnبیماری‌های منتقله در جامعه بشود.
rnrn چالش‌های عمومی و تخصصی بهداشت محیط
rnrnبهداشت محیط راrnمی‌توان در زمره علوم کاربردی طبقه بندی کرد. در این شاخه کاربردی، افراد با بهرهrnگیری از علوم مختلف جهت پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای سلامتی و تامین رفاه وrnآسایش انسان‌ها فعالیت می‌کنند. فعالیت‌های بهداشت محیط بسیار گسترده و متنوع بودهrnو برنامه های مختلفی اعم از عملیات مهندسی، فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی، اقداماتrnاصلاحی، کارهای ستادی و مدیریتی و غیره را  شامل می‌گردد. برخی از مهمترینrnبرنامه های بهداشت محیط عبارتند از : پیشگیری از بروز سوانح و حوادث، کنترل آلودگیrnهوا، پیشگیری از بیماری‌های واگیر، بهداشت محیط در موارد اضطراری، نظارت بهداشتیrnبر تهیه، توزیع و فراورش مواد غذایی، کنترل بیماری‌های ناشی از مواد غذایی وrnمسمومیت‌ها، کنترل مواد زاید خطرناک، بهداشت مسکن، حفظ سلامتی در محیط‌های بسته،rnکنترل حشرات و جوندگان، بهداشت اماکن عمومی، کنترل سر و صدا، کنترل عوامل مزاحمتrnآفرین، بهداشت شغلی، بهداشت و ایمنی فراورده های تولیدی، کنترل پرتوها، بهسازیrnاماکن و فعالیت‌های تفریحی، تصفیه و دفع فاضلاب‌ها، مدیریت مواد زاید شهری و موادrnزاید خطرناک، بهداشت شناگاه ها و سایر تفریحات آبی، تامین آب آشامیدنی سالم.
rnrnگستردگی فعالیت‌هایrnبهداشت محیط ایجاب می‌کند تا افرد شاغل در این بخش از دانش و مهارت‌های لازمrnبرخوردار باشند. به طور کلی می‌توان طبق جدول 5rnفعالیتهای بهداشت محیط را در شش گروه عمومی و دوازده گروه اختصاصی طبقه بندی کرد.rnذیلا به ذکر هر یک از این گروه ها و زیرمجموعه های آنها خواهیم پرداخت
rnrn 
rnrn

در تاریخ : 2014-04-16 06:04:21


برچسب ها: , ,

گروهها : مقالات تخصصی

Visit Us On FacebookVisit Us On TwitterVisit Us On Google PlusVisit Us On PinterestVisit Us On YoutubeVisit Us On LinkedinCheck Our Feed
ما را دنبال کنید